Ponzi Yöntemi Dolandırıcı

Charles Ponzi

Ponzi Yöntemi Dolandırıcı
Charles Ponzi

Ülkemizde ”Saadet Zinciri” olarak bilinen dolandırıcılık yönteminin isim babası ve geniş çapta ilk uygulayıcısıdır Charles Ponzi. Amerika Birleşik Devletleri’nde kurduğu sistem ile milyonlarca dolar kazanmış ve uyguladığı şema, ardından gelenler tarafından yüzlerce farklı varyasyonla tekrar edilmiştir.

İlk Yıllar

1822 yılında İtalya’ da doğan Ponzi, fakir bir ailenin çocuğu olsa da küçük yaşlarından beri zenginliğe, lüks yaşama çok fazla özenen bir insandı.

Roma Sapienza Üniversitesi’nde eğitiminin ardından, hayallerinin peşinden Amerika yolculuğuna başladı.

S.S. Vancouver isimli gemi 1903 Kasımında Boston’ a vardığında, Ponzi’nin aklında mutlaka bir gün 1 milyon dolar kazanacağına dair hayaller, cebinde ise sadece 2,5 dolar vardı.

Yıllar sonra New York Times’ a verdiği röportajda ”O hayal beni hiç bir zaman bırakmadı” diyecekti.

İlk geldiği yıllarda bulaşıkçılık, sütçülük gibi bir sürü işe girip çıkan Ponzi 1907 yılında Montreal’ e taşındı ve bir bankada Veznedar olarak çalışmaya başladı.

Çalıştığı banka, sadece İtalyan göçmenler üzerine odaklı, yeni gelen göçmenlere yüksek faizlerle kredi veren bir bankaydı ve henüz Amerika’ ya yeni ayak basmış göçmenlerin geri ödemeleri çok iyi yaptıkları söylenemezdi. Zaten banka sahibi burada ”Paul’ a ödemek için, Peter’ ı soy” adını verdiği, daha sonra Ponzi şemasına dönüşecek olan bir sistemle bankayı yürütüyordu. Ponzi bu sistemi ilk defa burada keşfedecek, hayatının ileriki dönemlerinde burada öğrendikleri ona yol gösterecekti. Bir süre sonra banka iflas etti ve Ponzi tekrar işsiz ve beş parasız kalmıştı.

Sahte çek bozdurmaya çalıştığı sırada yakalan Ponzi, Quebec’te 3 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cezasını çekerken İtalya’ da yaşayan annesine yazdığı mektubunda, Kanada’ da bir hapishanede iş bulduğunu ve çalıştığını söylemişti.

Hapisten çıktıktan kısa bir süre sonra İtalyan göçmenleri sınırdan kaçak olarak geçirme işine bulaşan Ponzi, tekrar yakalandı ve bu kez Atlanta’ da 2 yıl daha hapis cezasına çarptırıldı.

Boston’ a dönüş ve Ponzi Şeması

Ponzi nedir charles ponzi
Ponzi ve eşi Rose Gnecco

Hapisten çıktıktan sonra Boston’ a dönen ve stenograf olarak çalışan Rose Gnecco ile evlenen Ponzi, Kayınpederinin marketi dahil olmak üzere bir sürü işte çalıştı fakat bunların hiç biri uzun sürmedi.

Bir ihracat dergisi çıkarma hazırlığındayken İspanya’ dan gelen ve üzerinde uluslarası posta kuponu bulunan bir mektup, kafasında şimşekler çakmasına neden oldu.

1906 yılında 60 tan fazla ülkenin imzasıyla yürürlüğe giren posta kuponları, anlaşmada olan ülkelerde nakide çevrilebilen, ancak her ülkede farklı değerleri olan şeylerdi.

Amerika’dan 1 dolara aldığınız bir posta kuponunu, sözgelimi İtalya’ da 10 dolara nakite çevirebiliyordunuz.

Ponzi posta kuponu
Posta Kuponu

Ülkeler arasındaki bu değer farkı Ponzi’nin aradığı fırsattı, ve bunu bir kazanca dönüştürmek için kolları sıvadı. İlk aşamada bir ofise ihtiyacı vardı fakat Ponzi’ nin cebinde değil ofis açmak, yaşamak için bile az miktarda para vardı.

45 Günde %50, 90 Günde %100 Kâr!

Ponzi ofis açabilmek için borç para ararken yatırımcılarına 45 günde yüzde elli, 90 günde yüzde yüz kâr teklif ediyordu. Tabi bu çok fazla bir kazanç olduğundan ilk aşamada kimse borç para vermek ya da yatırım yapmak istememişti.

İnsanlar 90 günde %100 lük bir kazancın hayal olduklarını bilseler de, açgözlülükle ufak miktarlarda da olsa zamanla Ponzi’ye yatırım yapmaya başladılar. Ofisini açan, gazetelere reklam vermeye başlayan Ponzi işini genişletti ve ismini daha çok insana duyurmaya başladı.

İlk başlarda para yatıranlara geri ödemelerini aksatmadan yaptığından, insanlar artık hem uzun vadeli yatırımlar, hem de yüksek miktarda paralar yatırmaya başladılar.

Ponzi ilk yatırıcımlara ödeme yapma günü geldiğinde, yeni para yatıranların paralarını, ilk yatırıcımlara veriyordu. Yani aslında ortada posta kuponu işi falan yoktu. Yeni yatırımcılar geldikçe sistem devam ediyor, ilk para yatıranlar kazanmaya devam ediyor, Ponzi işini gittikçe genişletiyordu.

İnsanlar 10 kuruşa satılan posta kuponlarının nasıl olupta bu kadar yüksek kâr getirebildiğine akıl sır erdiremese de, herkes parasını aldığından kimse sesini çıkartmıyor ve sorgulamıyordu.

Zamanla haftada yatırılan para miktarı 1 milyon doları bulduğunda, yeni şubeler açan Ponzi yeni şubeler açarak işini daha da genişletti.

charles ponzi konak
Ponzi’nin satın aldığı konak (Bugün ki değeri 3.3 millyon dolar)

Kendine ısıtmalı yüzme havuzu dahi olan bir konak satın aldığı yıllarda günde 250.000 dolar kazanıyordu.

Çöküş

Charles Ponzi Yakalanıyor
Boston Post Gazetesi

Bir gazeteci Ponzi’ nin dolandırıcı olduğu yönünde bir yazı dizisi hazırladığında, Ponzi gazeteciye tazminat davası açarak tam 6000 dolar kazanmıştı. Ancak Boston Post’ un Ponzi ile işi daha bitmemişti.

Gazete 1920 yılında, Ponzi’nin sistemini eleştiren, satması gerken posta kuponu rakamlarının imkansızlığını anlatan bir yazı dizisi hazırladı.

Yatırım yapılmadığından, ortada elle tutulur bir iş olmadığından bahseden gazete, insanların yatırımlarının güvenliği hakkında endişeye düşmelerine neden oldu.

Bir anda yüzlerce kişi Ponzi’nin şubelerine gidip paralarını çekmeye çalışınca, büyük çöküş günü gelmişti.

charles ponzi
İnsanlar paralarını istiyor!

İlk başlarda öfkeli kalabalığa 2 milyon dolar kadar para ödeyip söylenenlerin yalan olduğunu iddaa etse de, 12 Ağustos 1920 de tutuklandı. Hakkında posta dolandırıcılığından 86 farklı dava açıldı. Suçlu bulunarak 14 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

50 bine yakın insan, Ponzi’nin şirketine toplamda 15 milyon dolar para yatırmıştı, o zamanın 15 milyon doları bugün ne kadar eder bilinmez ama muazzam büyüklükte olduğunu anlamak zor değil.

Yıllar sonra Ponzi ”Karşılığında hiçbir şey almasalar da, fiyatı zaten çok ucuzdu. Onlara 1620 de İngilizlerin karaya çıkmasından beri Amerikalıların görüp görebileceği en büyük şovu sergiledim, ben bu şovu sahnelerken beni izlemek için 15 milyon azdı bile!!” diyecekti.

Hapisten çıktıktan bir süre sonra Florida’ da arazi alım satımı üzerine aynı şemayı denese de, tekrar yakalandı, suçlu bulundu ve Texas’ a kaçtı.

Ponzi texas
Texas’ta Yakalanışı

Texas’ tan gizlice İtalya’ya geçmeyi denese de polisler tarafından yakalanarak yargılandı ve sınırdışı edilerek İtalya’ ya gönderildi.

Son zamanları

mussolini
Benito Mussolini

Ponzi Roma’ da İngilizce tercümanlığı yaptığı sırada, Mussolini ile tanıştı. Ondan çok etkilenen Mussolini, yeni İtalyan Hava Yollarında Brezilya da müdürlük teklif etti. 1939 dan 1942 yılına kadar Brezilya da İtalyan havayolu markası için müdürlük yapan Ponzi, bazı çalışanların döviz kaçakçılığı yaptığını farkedip payını istediğinde, çalışanlar onu Brezilya polisine şikayet ettiler.

II. Dünya Savaşı’ nın patlak vermesiyle hava yolu şirketleri kapandı ve Ponzi tekrar işsiz kaldı. Hayatının son yıllarında, ilk yıllarında olduğu beş parasız bir hayat yaşayan Ponzi, 1949 yılında Rio de Janerio da bir evsizler yurdunda 67 yaşındayken hayata veda etti.

Vefatından sonra Boston Globe Gazetesi ölmek üzereyken çekilen son fotoğrafını, ”Yüzünde kocaman bir gülümsemeyle gitti” diyerek yayımladı.

Charles Ponzi
Kimsesizler Yurdunda Çekilen Fotoğrafı

Onun ardından gelenler

Ülkemizde ”Çiftlik Bank” isimli oluşumla 133.222 kişiden 1 milyar ₺ toplayan ”Tosun” lakaplı Mehmet Aydın, ”Titan Saadet Zinciri” isimli oluşumla o zamanın parası ile 70 milyon Mark toplayan Kenan Şeranoğlu, Amerika da kurduğu yatırım şirketi aracılığıyla 68 milyar dolara yakın para toplayan ve 2008 de yakalanan ”NASDAQ” borsası kurucularından Bernard Madoff, Ponzi’ nin izlediği yolu kullanarak binlerce insanı mağdur ettiler.

Bernard Madoff
Bernard Madoff 68.4 Milyar Dolarlık Bir Ponzi Ağı Kurmuştu

Kolay para kazanmayı hedefleyen insanları mıknatıs gibi kendine çeken bu tarz oyunlar, her ne kadar çökmeye mahkum olsalar da, ilk yatırımcılar iyi para kazandıklarından, hala insanlar bu tarz oluşumlara girmeye ve başkalarını zengin etmeye devam ediyor.

Günümüzde özellikle kripto para dünyasında sıkça karşımıza çıkan Ponzi/Piramit şemalarından, olabildiğince uzakta durmakta fayda var.

Unutmayın, dolandırıcılar her zaman kolay yoldan para kazanmak isteyen açgözlü insanların peşinde!

Çiftlik Bank Kurucusu Mehmet Aydın’ın hayatı için Tıkla!

Dolandırıcıların Kullandığı Yöntemler için Tıkla!

Paylaş!

1 thought on “Ponzi Şemasının isim babası – Charles Ponzi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir